YouTubeથી Instagram સુધી… ક્યાં વપરાય છે ભારતીયોનો સૌથી વધુ ઈન્ટરનેટ ડેટા?

બિહારમાં ફોન ઓછા, ડેટાનો વપરાશ સૌથી વધુ! ભારતમાં ઈન્ટરનેટ વપરાશનો રસપ્રદ ટ્રેન્ડ

રીલ્સ, વીડિયો અને સોશિયલ મીડિયાના વધતા ક્રેઝ વચ્ચે ભારતમાં મોબાઇલ ડેટાનો વપરાશ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે જ્યાં ટેલિ-ડેન્સિટી ઓછી છે, ત્યાં પણ ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ ખૂબ જ ભારે થઈ રહ્યો છે. બિહાર તેનું સૌથી રસપ્રદ ઉદાહરણ બનીને સામે આવ્યું છે.

સ્માર્ટફોનની સ્ક્રીન પર કલાકો સુધી સ્ક્રોલિંગ… YouTube પર વીડિયો સ્ટ્રીમિંગ… Instagram પર રીલ્સ… WhatsApp પર વીડિયો અને ફોટા… અને સોશિયલ મીડિયા પર સતત એક્ટિવિટી. આ બધાના કારણે ભારતમાં ઈન્ટરનેટ અને ખાસ કરીને મોબાઇલ ડેટાનો વપરાશ સતત વધી રહ્યો છે.

ભારત હવે માત્ર મોટી સંખ્યામાં ઈન્ટરનેટ યુઝર્સ ધરાવતો દેશ નથી રહ્યો, પરંતુ પ્રતિ સ્માર્ટફોન ડેટા વપરાશના મામલે પણ વિશ્વના અગ્રેસર બજારોમાં છે. Ericssonના જૂન 2026ના Mobility Report મુજબ, ભારત, નેપાળ અને ભૂટાનને મળીને સરેરાશ એક્ટિવ સ્માર્ટફોન દીઠ માસિક મોબાઇલ ડેટા ટ્રાફિક 2025માં 37 GB હતો અને 2031 સુધીમાં તે 70 GB પ્રતિ મહિનો સુધી પહોંચવાની ધારણા છે.

બિહારની કહાની સૌથી રસપ્રદ

ટેલિકોમ ક્ષેત્રના તમારા આપેલા આંકડા મુજબ, બિહારની ટેલિ-ડેન્સિટી એટલે કે વસ્તીના પ્રમાણમાં ફોન કનેક્શનનું પ્રમાણ દેશમાં સૌથી ઓછું છે. પરંતુ બીજી તરફ રોજિંદા ડેટા વપરાશમાં બિહાર ટોચ પર છે.

બિહારમાં દરરોજ આશરે 49.1 પેટાબાઇટ (PB) ડેટાનો વપરાશ થતો હોવાનું જણાવાયું છે. આ લગભગ 5.14 કરોડ GB પ્રતિ દિવસ જેટલું થાય છે.

આ યાદીમાં મહારાષ્ટ્ર 48.7 PB સાથે બીજા, જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશ (પૂર્વ વિસ્તાર) 42.31 PB સાથે ત્રીજા ક્રમે છે. ત્યારબાદ ગુજરાત 42.2 PB અને મધ્ય પ્રદેશ 41.3 PBનો સમાવેશ થાય છે.

આ ટ્રેન્ડનો સીધો અર્થ એવો નથી કે બિહારમાં દરેક વ્યક્તિ સૌથી વધુ ડેટા વાપરે છે. પરંતુ તે દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં જે વપરાશકર્તાઓ મોબાઇલ ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરે છે, તેમની વચ્ચે ડેટા-હેવી પ્રવૃત્તિઓનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર હોઈ શકે છે.

ભારતમાં એક વર્ષમાં કેટલો ડેટા વપરાય છે?

ભારતમાં મોબાઇલ ડેટા વપરાશનો સ્કેલ સમજવા માટે એક આંકડો જ પૂરતો છે. તાજેતરના ટેલિકોમ ક્ષેત્રના અહેવાલ મુજબ, FY2025-26માં ભારતમાં મોબાઇલ ડેટા વપરાશ આશરે 285 અબજ GB સુધી પહોંચ્યો હતો, જે અગાઉના નાણાકીય વર્ષની સરખામણીએ આશરે 24.5% વધારે હતો.

અર્થાત્ ભારતમાં મોબાઇલ ડેટાનો વપરાશ હવે સેંકડો અબજ GBના સ્તરે પહોંચી ગયો છે.

Ericssonના અલગ માપદંડ મુજબ પણ ભારતનો મોબાઇલ ડેટા વપરાશ વિશ્વમાં ખૂબ ઊંચો છે. 2025માં ભારત, નેપાળ અને ભૂટાનના ક્ષેત્રમાં કુલ મોબાઇલ ડેટા ટ્રાફિક આશરે 30 એક્ઝાબાઇટ પ્રતિ મહિનો હતો અને 2031માં તે 68 EB પ્રતિ મહિનો સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે.

સૌથી વધુ ડેટા ક્યાં જાય છે?

ભારતીયો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ અનેક કામ માટે કરે છે, પરંતુ વીડિયો અને સોશિયલ મીડિયા ડેટા વપરાશના સૌથી મોટા ડ્રાઇવરોમાં સામેલ છે.

તમારા આપેલા ડેટા મુજબ કુલ ડેટા વપરાશમાં:

YouTube – 24.3%
Instagram – 21.7%
Facebook – 17.5%
Google Search અને અન્ય ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિ – 5.2%
WhatsApp – 3.5%

એટલે YouTube એકલું જ કુલ ડેટા વપરાશનો લગભગ ચોથો ભાગ ખેંચી લે છે. Instagram અને Facebookના રીલ્સ તથા વીડિયો કન્ટેન્ટ ઉમેરવામાં આવે તો વીડિયો આધારિત કન્ટેન્ટ ડેટા વપરાશમાં કેટલું મોટું સ્થાન ધરાવે છે તેનો અંદાજ આવે છે.

યુવાનો સોશિયલ મીડિયામાં કેટલો સમય પસાર કરે છે?

સોશિયલ મીડિયાનો સૌથી સક્રિય વર્ગ યુવાનો છે. જૂન 2026માં પ્રકાશિત VTION અને IAMAIના સંયુક્ત અહેવાલ અંગે Mint/ANIના અહેવાલ મુજબ, શહેરી ભારતમાં 18થી 24 વર્ષની ઉંમરના યુવાનો સોશિયલ મીડિયા પર સરેરાશ 120 મિનિટથી વધુ એટલે કે લગભગ 2 કલાક દરરોજ પસાર કરે છે. સમગ્ર કેટેગરીનો સરેરાશ સમય 97.9 મિનિટ પ્રતિ દિવસ હતો.

સરકારી Time Use Survey 2024 પણ યુવાનોમાં મીડિયા ઉપયોગનું મોટું પ્રમાણ દર્શાવે છે. 15થી 29 વર્ષની ઉંમરના શહેરી યુવાનોમાંથી 87.4% લોકોએ એક સામાન્ય દિવસે માસ મીડિયા ઉપયોગ કર્યો હતો અને તેઓ સરેરાશ 126 મિનિટ એટલે કે 2 કલાકથી વધુ સમય તેમાં વિતાવતા હતા. ગ્રામ્ય વિસ્તારમાં આ પ્રમાણ 73.4% અને સમય 116 મિનિટ હતો. જોકે આ આંકડો માત્ર સોશિયલ મીડિયા માટે નહીં, પરંતુ વ્યાપક ‘માસ મીડિયા’ ઉપયોગ માટે છે.

ભારતમાં સોશિયલ મીડિયાના કેટલા યુઝર્સ?

DataReportalના Digital 2026: India અહેવાલ મુજબ, ઓક્ટોબર 2025 સુધી ભારતમાં આશરે 1.03 અબજ ઈન્ટરનેટ યુઝર્સ હતા, એટલે કે વસ્તીના લગભગ 70% લોકો ઈન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરતા હતા. આ જ સમયગાળામાં ભારતમાં આશરે 500 મિલિયન સોશિયલ મીડિયા યુઝર આઈડેન્ટિટીઝ નોંધાઈ હતી.

પ્લેટફોર્મ પ્રમાણે પણ આંકડા મોટા છે. ઓક્ટોબર 2025માં ભારતમાં YouTubeની જાહેરાત પહોંચ આશરે 500 મિલિયન, Instagramની આશરે 481 મિલિયન અને Facebookની આશરે 403 મિલિયન હતી. જોકે આ આંકડા ‘ad reach’ છે અને તેને સીધા માસિક સક્રિય યુઝર્સ તરીકે ગણવા યોગ્ય નથી.

વીડિયો જેટલો લાંબો, ડેટા એટલો વધારે

ડેટા વપરાશ વધવા પાછળ સૌથી મોટું કારણ કન્ટેન્ટનું સ્વરૂપ પણ છે. ટેક્સ્ટ વાંચવા કરતાં વીડિયો સ્ટ્રીમિંગમાં સામાન્ય રીતે વધુ ડેટા વપરાય છે. ખાસ કરીને HD અને વધુ રિઝોલ્યુશનના વીડિયો, લાઈવ સ્ટ્રીમિંગ અને સતત ઓટોપ્લે થતી રીલ્સ મોબાઇલ ડેટા ઝડપથી ખતમ કરી શકે છે.

આ સાથે ત્રણ બાબતો ડેટા વપરાશ વધારવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે:

1. વીડિયો સ્ટ્રીમિંગ: YouTube અને OTT પ્લેટફોર્મ પર લાંબા સમય સુધી વીડિયો જોવાથી મોટો ડેટા વપરાય છે.

2. રીલ્સ અને શોર્ટ વીડિયો: Instagram, Facebook અને અન્ય પ્લેટફોર્મ પર સતત સ્ક્રોલિંગ દરમિયાન એક પછી એક વીડિયો લોડ થાય છે.

3. ડાઉનલોડ અને ક્લાઉડ ઉપયોગ: મોટી ફાઇલો, ફોટા-વીડિયો બેકઅપ, એપ અપડેટ અને ક્લાઉડ સિંક પણ ડેટા વપરાશમાં વધારો કરે છે.

5Gથી આગળ શું થશે?

5Gના ઝડપી વિસ્તરણ સાથે આ વપરાશ હજુ વધવાની સંભાવના છે. Ericsson મુજબ, ભારતમાં 2025ના અંતે આશરે 430 મિલિયન 5G સબ્સ્ક્રિપ્શન હતા, જે કુલ મોબાઇલ સબ્સ્ક્રિપ્શનના લગભગ 35% હતા. 2031 સુધીમાં ભારતમાં 1.1 અબજથી વધુ 5G સબ્સ્ક્રિપ્શન થવાની ધારણા છે અને તેનો હિસ્સો લગભગ 81% સુધી પહોંચી શકે છે.

સસ્તા 5G સ્માર્ટફોન, વધુ સારા નેટવર્ક કવરેજ અને 5G આધારિત Fixed Wireless Access જેવી સેવાઓને કારણે ડેટા ટ્રાફિકમાં વધુ વધારો થવાની શક્યતા છે.

37 GBથી 70 GB… હવે ડેટાની નવી દોડ

ભારતીય મોબાઇલ યુઝર હાલમાં સરેરાશ દર મહિને લગભગ 37 GB ડેટા વાપરી રહ્યો છે અને Ericssonનો અંદાજ છે કે 2031 સુધીમાં આ આંકડો લગભગ 70 GB થઈ શકે છે.

અર્થાત્ આગામી થોડા વર્ષોમાં સ્માર્ટફોન માત્ર વાતચીતનું સાધન નહીં રહે, પરંતુ વીડિયો, સોશિયલ મીડિયા, AI, ગેમિંગ, ક્લાઉડ સેવાઓ અને અન્ય ડિજિટલ પ્રવૃત્તિઓ માટે વધુને વધુ મુખ્ય સ્ક્રીન બનશે.

બિહારનો ડેટા વપરાશ હોય કે મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાત જેવા મોટા રાજ્યોનો, એક વાત સ્પષ્ટ છે—ભારતમાં ઈન્ટરનેટની કહાની હવે માત્ર કેટલા લોકો ઓનલાઈન છે તેની નથી રહી; લોકો ઓનલાઈન કેટલો સમય રહે છે અને કેટલો ડેટા વાપરે છે તે પણ એટલું જ મહત્વનું બની ગયું છે.